Soláthar Tithíochta agus Cúrsaí Bonneagair i gCeantair Ghaeltachta: Plé (Atógáil)
Local authorities said water and wastewater capacity are the main barriers to Gaeltacht housing, compounded by the higher costs and weaker viability of rural, coastal and island projects. Language conditions for new housing vary widely; Waterford defended its 80% threshold, while witnesses raised concerns about the draft national guidance and called for flexibility to reflect local circumstances. Councils reported housing schemes in progress, including 76 social homes under way in Donegal and planned phased development in the Rinn, but acknowledged gaps in provision and long-term vacancy. The committee asked each authority to submit comparable figures for social housing delivered in Gaeltacht areas since 2019 and planned for the next period.
De réir Bhuan-Ordaithe 118(4), is é ceathrar an córam i leith chomhchoiste. Chomh maith leis sin, is gá go mbeadh Comhalta amháin de Dháil Éireann agus Comhalta amháin de Sheanad Éireann ar a laghad i láthair. Feicim go bhfuil an líon sin de chomhaltaí i láthair agus mar sin is féidir linn an cruinniú seo a thosú. Dá réir, glaoim an cruinniú chun oird. Tá leithscéalta faighte ó na Seanadóirí Evanne Ní Chuilinn agus Nicole Ryan. Déanfaimid ár mbreithniú ar maidin ar sholáthar tithíochta agus cúrsaí bonneagair i gceantair Ghaeltachta.
Cuirim fáilte roimh na finnéithe ar fad. Ina measc iad siúd atá linn ar maidin, ó Chomhairle Contae Chiarraí tá Fearghal Ó Riada, príomhfheidhmeannach; agus James Nolan, stiúrthóir seirbhísí, bainistíocht ghníomhach talún agus forbairt eacnamaíoch. Ó Chomhairle Contae Chorcaí, cuirim fáilte roimh Ger Barry, stiúrthóir seirbhísí, pleanáil agus comhshaol; Chris Sheehan, stiúrthóir cúnta seirbhísí, forbairt eacnamaíoch agus pleanáil straitéiseach, agus Aileen Loughrey, oifigeach Gaeilge. Ó Chomhairle Contae Dhún na nGall, cuirim fáilte roimh Anne Marie Conlon, stiúrthóir tithíochta, seirbhísí cheantar bardasach agus tionscadail chaipitiúla; agus Eamonn Browne, stiúrthóir pleanála, pobal agus cultúir. Ó Chomhairle Contae Mhaigh Eo, cuirim fáilte roimh Catherine McConnell, stiúrthóir seirbhísí ar chúrsaí tithíochta; agus Colm Mac Eachmharcaigh, comhordaitheoir thithe folmha na Gaeltachta. Ó Chomhairle Contae na Mí, cuirim fáilte roimh Gareth McMahon, stiúrthóir seirbhísí, pleanáil agus tionscadail straitéiseach; agus Alan Russell, pleanálaí sinsearach. Ó Chomhairle Cathrach na Gaillimhe, cuirim fáilte roimh Elizabeth Fanning, stiúrthóir seirbhísí gníomhach, forbairt shóisialta; agus Eoghan Lynch, pleanálaí sinsearach. Ó Chomhairle Chontae na Gaillimhe, cuirim fáilte roimh Liam Hanrahan, stiúrthóir seirbhísí, forbairt eacnamaíoch agus pleanáil. Ó Chomhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge, cuirim fáilte roimh Seamus De Faoite, stiúrthóir seirbhísí, tithíocht, pobail agus bainisteoir cheantar bardasach an Chomaraigh; agus Aisling O'Sullivan, pleanálaí sinsearach.
Is mian liom a chur ar an taifead go bhfuil na finnéithe atá inár láthair ag freastal ar an gcruinniú ó sheomra coiste 3 taobh istigh de phurláin Thithe an Oireachtais. Tá Elizabeth Fanning agus Eoghan Lynch linn ar líne ar Microsoft Teams.
Sula leanaimid ar aghaidh, tá sé de dhualgas orm na rialacha agus na treoracha seo a leanas a leagan faoi bhráid na bhfinnéithe uile. Meabhraím dóibh a chinntiú go bhfuil a ngutháin shoghluaiste múchta le linn an chruinnithe mar is féidir leis na gléasanna sin cur isteach ar an gcóras craolacháin, eagarthóireachta agus fuaime. Tá an rogha ag comhaltaí freastal ar an gcruinniú go fisiciúil sa seomra coiste nó go fíorúil ar Microsoft Teams, ar an gcoinníoll, i gcás cruinnithe phoiblí, gur óna n-oifigí i dTithe an Oireachtais a dhéantar sin. Is riachtanas bunreachtúil é sin. Nuair atá comhaltaí ag freastal óna n-oifigí, ba chóir dóibh a bhfíseáin a bheith ar siúl an t-am go léir agus iad féin le feiceáil ar an scáileán. Baineann an coinníoll seo le finnéithe freisin agus iad ag freastal ar an gcruinniú go fíorúil. Chomh maith leis sin, ba chóir dóibh a chinntiú go bhfuil na micreafóin múchta nuair nach bhfuil siad ag caint.
Cuirim ar aird na bhfinnéithe go bhfuil, de bhua Bhunreacht na hÉireann agus reachtaíocht araon, finnéithe faoi chosaint ag lánphribhléid maidir leis an bhfianaise a thugann siad don chomhchoiste chomh fada is atá siad lonnaithe laistigh de phurláin Thithe an Oireachtais agus an fhianaise sin á tabhairt acu. Is fíric é nach féidir leis na finnéithe brath ar an gcosaint sin agus fianaise á tabhairt acu lasmuigh de phurláin Thithe an Oireachtais. Molaim d’fhinnéithe a bheith cúramach agus fianaise á tabhairt acu, agus má ordaím dóibh éirí as fianaise a thabhairt i leith ní áirithe, ba chóir dóibh amhlaidh a dhéanamh láithreach. Ordaítear dóibh gan aon fhianaise a thabhairt nach fianaise í a bhaineann le hábhar na n-imeachtaí atá á bplé againn. Ba chóir dóibh a bheith ar an eolas go ndéanfar na ráitis tosaigh a chuir siad faoi bhráid an chomhchoiste a fhoilsiú ar shuíomh gréasáin an chomhchoiste tar éis an chruinnithe seo.
Iarrtar ar fhinnéithe agus ar chomhaltaí araon cleachtadh parlaiminte a urramú nár chóir, más féidir, daoine nó eintiteas a cháineadh ná líomhaintí a dhéanamh ina n-aghaidh ná tuairimí a thabhairt maidir leo ina ainm, ina hainm nó ina n-ainm nó ar shlí a bhféadfaí iad a aithint. Chomh maith leis sin, iarrtar orthu gan aon rud a rá ar fhéadfaí breathnú air mar ábhar díobhálach do dhea-chlú aon duine nó eintiteas. Mar sin, más rud é go bhféadfadh a ráiteas bheith clúmhillteach do dhuine nó eintiteas aitheanta, ordóidh mé dóibh éirí as an ráiteas láithreach. Tá sé ríthábhachtach go ngéilleann siad leis an ordú sin. An nglactar leis na treoracha sin? Glactar leo.
Tá an córas aistriúcháin ar siúl más rud é go bhfuil sé de dhíth ar éinne. Anois, iarraim ar Fearghal Ó Riada ó Chomhairle Contae Chiarraí a ráitis tosaigh a dhéanamh in éineacht le Seamus De Faoite ó Chomhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge.
Comment on this
Dia daoibh ar maidin. Is mise Fearghal Reidy, príomhfheidhmeannach Chomhairle Contae Chiarraí. In éineacht liom tá comhghleacaithe ó cheantair Ghaeltachta. Thar ceann bhainistíocht chontae agus na cathrach, ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an gcoiste as an gcuireadh chun cur leis an bplé tábhachtach seo maidir le soláthar tithíochta agus bonneagair i gceantair Ghaeltachta. Mura miste leis an gcoiste, b’fhearr liom an chuid eile do mo ráiteas a léamh i mBéarla.
We welcome the committee's focus on this issue of significant social, cultural and economic community importance. My opening statement reflects the collective experience of eight local authorities containing Gaeltacht areas. While each Gaeltacht area has its own characteristics, the statement seeks to provide a broad overview of the work currently being undertaken by local authorities, the common challenges affecting housing delivery and the opportunities to strengthen Gaeltacht communities.
The Gaeltacht is a unique national asset. It encompasses diverse communities across rural, coastal, island and urban settings, each with its own demographic, infrastructural, economic and environmental circumstances. While local conditions vary, common objectives arise across all eight local authority areas. These include providing appropriate opportunities for local people, supporting population retention and renewal, sustaining services and employment, and protecting the linguistic and cultural heritage of the Gaeltacht communities.
The new housing plan Delivering Homes, Building Communities 2025-2030 recognises that housing is a critical enabler for the long-term sustainability of Gaeltacht communities. Strategic action 8.11 sets out to examine how Údarás na Gaeltachta can support housing development for Irish-speaking communities in collaboration with local authorities and Uisce Éireann. This reflects a more integrated approach to linking housing delivery infrastructure provision and economic development in Gaeltacht areas. The plan also supports the sustainability of offshore island communities through the Our Living Islands policy.
Local authorities are already using planning, housing, infrastructure, vacancy and community development functions to support sustainable Gaeltacht communities. Through planning policies that they have adopted, they recognise the distinctive linguistic cultural and settlement characteristics of the Gaeltacht areas. These include objectives supporting appropriately located housing, sustainable population growth, rural housing need, the protection and promotion of Irish, and the consideration of linguistic impact on relevant developments. The precise policy approach differs according to local circumstances and the linguistic profile of each area. The sectoral objective is to facilitate housing need while ensuring that development contributes positively to the social and linguistic fabric of the community.
Local authorities are also progressing social housing through direct construction and acquisition, approved housing bodies, and the refurbishment of existing properties. They are also implementing vacancy and dereliction measures, including the vacant property refurbishment grant, the repair and leasing scheme, and the use of statutory powers where appropriate. On offshore islands and isolated rural areas, authorities are seeking practical ways to return properties to permanent use, although high refurbishment costs, complex ownership and access constraints can affect delivery. Working with Údarás na Gaeltachta has enabled the establishment of a dedicated vacant homes co-ordinator role for Gaeltacht areas.
This current planning and housing activity work is undertaken in collaboration with Government Departments, Uisce Éireann, Údarás na Gaeltachta, other State agencies and community organisations. Local authorities recognise that housing must be supported by employment, schools, childcare, transport, broadband and community services if Gaeltacht settlements are to remain viable. The local authority language and planning forum, bringing together Gaeltacht local authorities, Údarás na Gaeltachta and Foras na Gaeilge, has been established to support collaboration and review issues impacting on the sustainable development of Gaeltacht communities.
The local authority sector welcomes the draft sustainable rural and Gaeltacht housing national planning statement and its recognition of the need for a more consistent national approach to rural housing and linguistic sustainability. The final statement should provide clear, proportionate guidance on rural housing and language planning, while allowing sufficient flexibility to respond to the differing demographic, linguistic and housing circumstances of Gaeltacht areas.
Infrastructure is the main challenge to delivery of homes in Gaeltacht areas. Across the sector, the availability of water, wastewater capacity, planned treatment upgrades, broadband, digital connectivity, roads, coastal access and island transport infrastructure are important in determining whether housing can proceed. These issues arise in different forms and different scales across Gaeltacht areas. Infrastructure investment programmes need to be aligned with the local authority development plans, housing strategy and language plans. Infrastructure investment decisions in Gaeltacht areas should also recognise the strategic value of the Irish language.
Housing affordability and development viability are also key concerns. Smaller, dispersed schemes may not achieve the economies of scale available in larger urban areas. Rural, coastal and island projects can incur additional construction, transport, site development and professional costs. These combined factors highlight the complex balance required between enabling sustainable housing delivery, supporting population retention and safeguarding the language, cultural heritage and identity that define Gaeltacht communities. The CCMA and the eight local authorities remain fully committed to that balance.
Comment on this
Is é an bealach a n-oibríonn cruinnithe de chuid an choiste seo ná go gcuirfidh na comhaltaí ceisteanna as Gaeilge agus is féidir leis na finnéithe an córas aistriúcháin a úsáid agus ansin freagra a thabhairt ar ais dóibh. Iarrfaidh mé ar chomhaltaí an Ghaeilge a úsáid agus iad ag cur na gceisteanna.
Molaim go mbeidh cúig nóiméad an duine. Rachaidh mé de réir an oird ina gcuireann daoine in iúl dom go bhfuil siad ag iarraidh labhairt. Tá mé sásta tosú le seisiún ceisteanna anois. I dtosach báire, tosóidh muid leis an Teachta Ó Snodaigh agus beidh an Teachta Ó Muirí ina dhiaidh.
Comment on this
Déanfaidh mé iarracht a bheith an-ghairid le go mbeidh deis ag na finnéithe freagra a thabhairt. Bhí muid ag plé na ceiste seo ar an ábhar céanna cúpla bliain ó shín, ach tá rudaí athraithe anois mar tá an dréachtráiteas pleanála náisiúnta á phlé faoi láthair. Is é ceann de na ceisteanna móra ná conas is féidir le haon chomhairle tús áite a thabhairt nó an t-éileamh do thithe sa Ghaeltacht a mheas. Conas is féidir leo an leibhéal Gaeilge atá ag na daoine a mheas? Go bhfios dom, níl a leithéid de cheist ar an ngnáth-iarratas a líonann daoine le bheith ar liostaí tithíochta na gcomhairlí áitiúla. Níl ceist ar bith san iarratas ag fiosrú faoi leibhéal Gaeilge an iarratasóra nó faoin spéis atá acu a bheith ar liosta ar leith don Ghaeilge. Muna bhfuil an t-eolas sin á bhailiú, ní bheidh an t-éileamh do thithíocht lán-Ghaeilge sa Ghaeltacht, ná cáilíocht Ghaeilge na ndaoine, ar eolas againn.
Baineann an dara cheist leis an dearcadh atá ag na comhairlí difriúla ar an ready-to-build scheme agus na suíomhanna sin. Oibríonn an scéim i roinnt ceantar timpeall na tíre. An bhfuil sé i gceist ag na comhairlí díriú isteach ar an scéim sin chun cuidiú le clanna tithe aonaracha a thógáil sa chaoi atá leagtha amach sa ready-to-build scheme?
Comment on this
We test Irish-language proficiency as part of the planning application. Our Irish officer conducts those tests. I might ask James Nolan to come in on the detail in that regard. The ready-to-build scheme is varied across local authorities. It is site-specific and difficult to get over the line in more rural areas. We can look at it, however. I will ask James Nolan to go back on the-----
Comment on this
Tuigim é sin, ach is é sin an fáth a bhfuil an cheist á cur agam. Is ceantair iargúlta iad na ceantair a n-oireann an scéim seo dóibh. Oireann sí do na ceantair a bhfuil na finnéithe - den chuid is mó - ag déanamh ionadaíocht orthu. B’fhéidir go bhfuil an scéim seo níos fearr ná a bheith ag caint faoi eastáit thithíochta i roinnt ceantar.
Comment on this
As the Deputy set out, there is no need under the social housing category but we have a condition under our planning policy that requires 66% Irish speakers within Gaeltacht areas. To comply with that planning condition, we conduct an interview that informs the allocation process as part of our social housing need within those areas.
In respect of the ready-to-build scheme in Kerry, we are looking at where we have land banks. We may colocate and make some of those part of our serviced sites and social housing.
Comment on this
It is challenging because the viability of each site is different. I will ask Seamus De Faoite to talk about Waterford.
Comment on this
Chun teacht isteach ar an gcéad cheist maidir leis an leibhéal Gaeilge is ceart a bheith i bhfeidhm, bíonn triail á reáchtáil againn trí Theastas Eorpach na Gaeilge, TEG, agus ní mór do dhaoine leibhéal B a bhaint amach.
I dtaobh na suíomhanna i bPort Láirge, tá suíomh againn sa Rinn, atá sa Ghaeltacht. Ar an suíomh sin, tá muid ag féachaint ar thithe sóisialta agus tithe acmhainne agus na suíomhanna. Is páirt an-mhór iad na suíomhanna seo, ach braitheann sé ar an dúiche. Braitheann sé ar an gcostas atá ann chun na suíomhanna sin a chur ar fáil.
Comment on this
Maidir leis an méid atá ráite faoin cháilíocht Ghaeilge, nuair atá teach ag teacht chun cinn, cuirtear ceist ag an stad sin, ach níl ceist shonrach ar an bhfoirm sa chéad dul síos ar nós, “Cé acu an bhfuil nó nach bhfuil spéis agat a bheith lonnaithe sa Ghaeltacht?”. Tá roinnt ceantar i gceist sa chomhthéacs seo. Uaireanta, bíonn daoine lasmuigh den Ghaeltacht ar mhaith leo bogadh chun na Gaeltachta agus a bhfuil an fhlúirse sin acu, ach níl na daoine sin curtha ar leataobh nó aon rud.
Comment on this
Applicants have an opportunity to indicate their preference. They have up to three preferences for social housing. They can indicate if they wish to live in a Gaeltacht area. Certainly, that is part of the application process. In Donegal, we do not use the TEG system. Basically, we interview the potential tenants to determine whether they have Irish. That is the way we do it at this point in time. We are all a bit different in how we apply the language requirement.
Comment on this
Tá ocht gcomhairle áitiúil i láthair inniu, idir chomhairlí contae agus chomhairlí cathrach. Tá cúram na pleanála acu ó thaobh tithíochta de. An bhfuil aon cheantar Gaeltachta ag fás? An bhfuil eolas ag na finnéithe faoi aon cheantar atá ag fás ó thaobh tithíochta de? Má tá ceantar ag fás, cad is cúis leis sin?
Comment on this
Ar mhaithe le cúrsaí ama, iarraim ar Fhearghal Ó Riada freagra a thabhairt i dtús báire agus is féidir le finnéithe ó chomhairlí eile teacht isteach ina dhiaidh.
Comment on this
We have information on the Gaeltacht areas. Most of them are growing to varying degrees, predominately depending on the economic opportunity available to them, as distinct to anything else. My understanding from the CSO figures is that all of them have grown. There has been small growth in Mayo but high growth in some of the Gaeltacht areas in Kerry.
Comment on this
Braitheann na comhairlí ar an census. Is é sin an bealach atá acu chun é seo a thomhas. Níl a gcuid eolais féin acu ó thaobh na gceantar sin de. An bhfuil sé sin i gceart?
Comment on this
Each local authority might have a different approach because the information can be extrapolated based on commencements and estimates on the number per household, but that would be an estimate in the intercensal period.
Comment on this
Tá finnéithe ó Chomhairle Chontae na Gaillimhe anseo. Tá suim agam i gCois Fharraige. Sa phlean contae atá ag an gcomhairle, tá coinníollacha faoi leith do cheantar Chois Fharraige ó thaobh an teanga de. Caithfidh go gcoinneofar 80% de fhorbairtí nua príobháideacha do Ghaeilgeoirí. Phléigh muid an cheist seo an tseachtain seo chaite agus ní raibh an t-eolas seo ar fáil. An bhfuil ag éirí leis an gcomhairle tithe a thógáil sa cheantar sin? Cén sórt uimhreacha atá i gceist? Léireoidh sé sin dúinn má tá an córas ag obair.
Comment on this
Ní bhaineann an coinníoll seo le Cois Fharraige amháin. Tá sé ceangailte le ceantair Ghaeltachta eile. Cois Fharraige is only one small part of the Gaeltacht. The Irish-language clause applies to the full Gaeltacht, including the towns in the Gaeltacht area. Cois Fharraige is not a town. An Spidéal, Bearna and Maigh Cuilinn are the towns to which that 80% is attached.
Those are experiencing growth. Tá siad in aice leis an gcathair. That is very important. Tá na daoine sin ag obair san ollscoil agus san ospidéal. People are using those opportunities while living close to the city but, on the other side, the infrastructure issues are restricting developer-led opportunities to develop estates within those towns and villages. Cois Fharraige does not qualify as a town or village. It is considered a rural community. If people have a housing need, it is based on being native to the community and living within 8 km of Cois Fharraige. That is the condition that is applied. The Irish language and culture are also part of that.
Comment on this
Déanann Comhairle Chontae na Gaillimhe an riarachán ó thaobh daoine a roghnú le bogadh isteach sna Forbacha nó i mBearna, mar shampla. Tá Na Forbacha difriúil ó Mhaigh Cuillinn ach is bailte sa gceantar seo iad. Déanann an chomhairle an riarachán ó thaobh caighdeán Gaeilge a thomhas agus mar sin de. Tá sé sin ceart, nach bhfuil?
Comment on this
Yes. In social housing, our oifigeach tithíochta, the housing officer, and the Irish officer conduct interviews leis na daoine. With regard to private developments, we apply the TEG and get the results of that. People must qualify in that way, although we have not had that type of development in the last couple of years.
Comment on this
In Bearna and Maigh Cuilinn, we have had those opportunities and we have applied the TEG. The developer provides the proof to us to ensure that percentage is reached.
Comment on this
Tuigim nach bhfuil ach am gearr agam. Tá ceist amháin agam ó thaobh suímh ready-to-build. Tá na comhairlí contae i Maigh Eo, Cill Dara agus contaetha eile thar timpeall na tíre ag déanamh scéimeanna ready-to-build. Cén tuairim atá ag na finnéithe ó thaobh an córas seo a úsáid i gceantair Ghaeltachta agus coinníollacha teanga a chur i bhfeidhm orthu? Dá mbeadh an infheistíocht chuí ar fáil, an oibreodh sé? An bhféadfadh sé difríocht a dhéanamh i gceantair Ghaeltachta?
Comment on this
Nílim cinnte. It all depends on the sites. We certainly do not have sites available for that scheme in the Gaeltacht areas. That is a concern. We have been working with the údarás in respect of sites it has in its ownership to see if some of them might be suitable for the scéim. On the other side, the infrastructural concerns around building in these communities remain the key issue as regards any ready-to-build scheme. We do not have serviced sites that we can provide because we do not have the required infrastructure, such as wastewater capacity, in those areas to deliver such a scheme.
Comment on this
Bogfaimid ar aghaidh. B'fhéidir go mbeidh am againn i gcomhair dara bhabhta níos déanaí.
Comment on this
Cuirim fáilte roimh na finnéithe, go speisialta an bheirt ó Chontae Phort Láirge, Seamus De Faoite agus Aisling O'Sullivan. Tá cúpla ceist agam. Cuirfidh mé iad ar Seamus De Faoite agus Aisling O'Sullivan go speisialta. Deirtear go bhfuil pleananna ag Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge comhoibriú le AHB éigin chun tógáil a thosú ar shuíomh le hÚdarás na Gaeltachta sa Rinn. An féidir leis na finnéithe muid a thógáil suas chun dáta maidir leis na seifteanna sin?
Comment on this
Tá suíomh ag Údarás na Gaeltachta sa Rinn atá nach mór scoilte leis an mbóthar. Ar thaobh amháin, tá fiontar pobail. Tá cead pleanála faighte ag Údarás na Gaeltachta cúpla seachtain ó shin chun fiontar a chur ar fáil. Tá cúpla monarcha agus cúpla fiontar ag dul isteach sa suíomh sin. Ar an taobh eile den bhóthar, tá suíomh ag an údarás. Faoi láthair na huaire, níl zoning tithíocht ar an suíomh sin. Chomh maith leis sin, tá suíomh ag an gcomhairle contae féin sa pharóiste freisin. Táimid ag féachaint ar an dá shuíomh faoi láthair na huaire. Bhí cruinniú againn leis an údarás an tseachtain seo caite faoi. Táimid fós ag caint faoi.
Comment on this
Ar mhiste le Seamus De Faoite buille faoi thuairim a thabhairt faoin spriocdháta a bheadh ag an gcomhairle contae chun é sin a chomhlíonadh leis an AHB?
Comment on this
Tá máistirphlean nach mór réidh againn don suíomh atá againn féin. Is é an rud is mó faoi ná gur suíomh 6-acra é. Táimid ag féachaint ar na phases difriúla. Le Gaeltacht bheag mar Ghaeltacht na nDéise, caithfimid féachaint ar an tionchar a bheadh ag an méid tithíochta sin. Ní féidir linn dul isteach agus tithíocht a chur ar fáil ar na 6 acra i mbabhta amháin. Táimid ag féachaint ar suas le ceithre phases difriúla. Tá súil againn a bheith ag dul isteach le labhairt faoin gcéad phase i gceann cúpla seachtain. Tá sé fíorthábhachtach a rá go bhfuil an-chuid comhluadair faoi láthair idir sinn féin, an roinn pleanála agus an coiste forbartha. Is gá dúinn labhairt leis an bpobal ansin chomh maith. Tá daoine Ghaeltacht na nDéise ag lorg tithe ach, é sin ráite, caithfimid a bheith fíorchúramach leis an bhforbairt. Tá measured development fíorthábhachtach.
Comment on this
Cuirfidh mé cúpla ceist sciobtha eile. Cé chomh fada is atá sé ó tógadh tithe sóisialta sa Ghaeltacht sin, sa Rinn? Ar tharla sé riamh?
Comment on this
Bhí an scéim deireanach de thithe sóisialta sa Rinn 15 nó 16 bliain ó shin nó mar sin.
Comment on this
An ndúirt Seamus De Faoite 16 bliain?
Comment on this
Bhí sé 16 bliain ó shin nó mar sin. De réir na bhfíricí atá againn, idir 2000 agus 2010, tógadh os cionn 200 tigh nua sa Rinn agus sa Sean Phobal. Ó 2010 go dtí anois, níl ach os cionn 60 tigh tógtha. Faoi láthair na huaire, tá cead faighte againn do 12 tigh thuas sa Sean Phobal. Tá an próiseas Part 8 críochnaithe againn. Bhí dhá sheomra codlata ag na tithe sin go léir. Nuair a chuireamar an Part 8 amach, ba cheann de na nótaí a fuaireamar ar ais ó gach éinne ná nach féidir leis an nGaeltacht forbairt gan spás do chlanna. Anois, táimid ag lorg cead chun roinnt three-beds a chur isteach ann.
Comment on this
Tá ceist ghinearálta agam do na finnéithe ar fad. Níl a fhios agam cé chomh fada is atá siad ag obair ina n-údaráis áitiúla ach an cuimhin leo uair nuair nach raibh maoiniú ar fáil ó Roinn na Gaeltachta le haghaidh forbairt infreastruchtúir ná cúram infreastruchtúir sa Ghaeltacht chun cuidiú leis an maoiniú a fhaightear ón Roinn rialtais áitiúla?
Comment on this
There is always investment in social and economic infrastructure from an t-údarás, ourselves and community groups and through CLÁR and other community funds. Capital investment is more difficult. There has been significant progress on broadband but other areas, particularly the areas of water, wastewater, transport and access, are more challenging.
Comment on this
An raibh tráth ann nuair a bhí maoiniú mar sin curtha ar fáil do na húdaráis áitiúla díreach ó Roinn na Gaeltachta?
Comment on this
I do not recall that. I was in Waterford before and there was not such an investment. That was about ten years ago.
Comment on this
Chun díriú isteach ar Chontae na Gaillimhe, luaigh Liam Hanrahan an méid forbairt atá ar siúl i mBearna, i Maigh Chuilinn, agus sa Spidéal. Tá a fhios agam go bhfuil córas fuíolluisce sa Spidéal. Ní fheiceann sé go bhfuil an méid céanna forbairt tithíochta sa Spidéal is atá i mBearna, i Maigh Cuilinn agus fiú amháin i mBaile Chláir. An bhfuil aon phlean ann? Cén fáth nach bhfuil an méid céanna ag tarlú ann?
Comment on this
Tá cúpla píosa talamh sa Spidéal atá residential zoned. Níl siad ag déanamh iarratais pleanála. They are in private ownership. We cannot force people on those sites. Tá dhá suíomh ag an údarás. They are working with access points to those sites. However, there is a significant land bank zoned residential area in Spidéal.
Comment on this
Is é sin an fáth go bhfuil mé ag cur na ceiste. Cén fáth nach bhfuil sé ag tarlú ann sa bhealach céanna is a bhfuil sé ag tarlú i Maigh Cuilinn, i mBearna agus i mBaile Chláir? Tá córas fuíolluisce ann ó 2022.
Comment on this
There is a significant issue with trying to get that land bank moving. The residential zoned land tax might support some of that, but there is a certain price people are expecting to get for residential zoned land. An Spidéal is that bit further out. Developers are looking at the likes of Maigh Cuilinn and Bearna and are not willing to risk going further out. Oughterard is similar. Neither Oughterard nor An Spidéal has had the same level of investment as Maigh Cuilinn or Bearna. In the east of the county, Oranmore has had much more development than some place further out like Ardrahan. It will move out there but it is taking time.
Comment on this
An gceapann Liam Hanrahan go bhfuil aon srian eile i gceist? Tá an t-infreastruchtúr ann.
Comment on this
Maidir leis na pleananna atá ag Comhairle Chontae na Gaillimhe do thithíocht shóisialta agus tithíocht inacmhainne sa Ghaeltacht, cad é an todhchaí? Bhfuil mórán pleananna ann le haghaidh tithíocht shóisialta agus inacmhainne sa Ghaeltacht?
Comment on this
Tá cúpla scéim againn i Maigh Cuilinn agus i mBearna le haghaidh tithíocht inacmhainne agus shóisialta. Tá siad ag obair ar an gceann mór i mBearna.
Comment on this
Rud amháin a thagann leis sin, bhí scoil amháin i gceantar Carna i dteagmháil liom. Is scoil bheag é. Fuair clann a bhí cónaí orthu sa cheantar sin teach i mBearna. Bhí triúr páiste sa chlann sin. Déanann sé an-difríocht do scoil bheag mar sin agus do cheantar beag mar sin más rud é go bhfuil gá orthu athrú go Bearna. Mar is eol dúinn, faraor, ní ceantar iomlán Gaeltachta atá i gceist i mBearna mar atá i gCarna. Tá an fhadhb sin ann. Más rud é nach bhfuil aon phlean eile againn ach do Bhearna agus Maigh Cuilinn, agus dá bhrí sin is gá do dhaoine bogadh go dtí Bearna agus Maigh Cuilinn le teach a fháil, beimid ag laghdú an méid cainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht i gceantair ar nós Carna, Ros Muc, Leitir Móir agus Leitir Mealláin.
Comment on this
Táimid ag obair leis an gcomharchumann i gCarna le suíomh a lorg. Tá cúpla plean ann. Tá daoine ag obair agus ag cónaí i gCarna and we would like them to stay there. Unfortunately some families have to make the choice to move because of their immediate needs. We just do not have houses available and they have to move because of that. With the rental market etc., they have no choice.
Comment on this
Gabhaim buíochas leis na finnéithe as a bheith anseo linn agus as ucht a gcuid ráitis tosaigh. Tá ceist agam orthu ar fad. An bhfuil polasaí ag na heagraíochtaí tithe samhraidh a cheannach, seachas díreach díriú ar thithe nua a thógáil, agus iad a thiontú ina dtithe sóisialta?
Comment on this
In terms of our own social housing need, we have a programme to deliver units within the Gaeltacht areas that runs to 2030 and focuses on delivering and matching the needs and requirements. We do not have a specific policy for purchasing short-term lettings because we have a programme of either direct delivery or delivering through the AHBs.
Comment on this
Tá ceist agam do na finnéithe go léir, go háirithe orthu siúd ó Dhún na nGall. In aon eastáit nua, tá coinníoll ann. Tá coinníoll de 85% i gceist i gceantair Ghaeltachta sa chontae. Ceapaim go bhfuil sé thart ar 65% i gceantair eile faoi láthair. Maidir le Dún na nGall go háirithe, cad atá á dhéanamh chun an gcoinníoll seo a chur i bhfeidhm? Cé mhéad teach atá á dtógáil?
Comment on this
I thank the Deputy. I spoke a few minutes ago about our approach from a social housing perspective to complying with this condition. We undertake an interview as part of our allocation process. We interview prospective tenants to determine if they are Irish speakers or if the head of the household is an Irish speaker. That is one of the mechanisms we use.
Comment on this
Tá sé ar fheabhas go bhfuil an coinníoll ann, ach cé mhéad teach atá á thógáil sna ceantair seo?
Comment on this
In terms of social housing, we are completing a development of eight units in Gaoth Dobhair. We are doing the allocations as we speak. We have a further 76 units on site in various locations across Gaeltacht areas in the county, including An Clochán Liath, Doire Beag, Anagaire, An Tamhnaigh agus Gaoth Dobhair. Those 76 units are on site as we speak, and we will have a further 76 in the pipeline between 2027 and 2028 for Gleann Cholm Cille, Ros Goill, An Craoslach, Cill Charthaigh, Béal na Cruite, An Fál Carrach agus An Clochán Liath.
Comment on this
An gceannaíonn Comhairle Contae Dhún na nGall tithe samhraidh?
Comment on this
Not necessarily. We do not purchase summer houses as such or short-term lets. We have a small number of buy-and-renew properties which we purchase for social housing. However, we have a very active vacant homes grant scheme. Many of the vacant homes properties are being acquired by the private sector because there is a clear need for that. We do not buy summer lets.
Comment on this
An bhfuil coinníollacha Gaeilge bainteach leis an scéim sin?
Comment on this
Tá ceist amháin eile agam. Beidh mé tapa go leor. Céard é an bac is mó ar chúrsaí tithíochta? An bhfuil sé difriúil ó cheantar Gaeltachta amháin go dtí ceann eile nó an bhfuil na baic mar an gcéanna?
Comment on this
It varies from Gaeltacht to Gaeltacht. The general theme is infrastructure, predominantly water and wastewater. The second issue is viability. They are more remote and there is the question of supply and demand. There is a combination of infrastructure and viability that comes up in a lot of circumstances.
Comment on this
Tá ceist ghearr agam i gcomhair Liam Hanrahan. In áiteanna ar nós Baile Chláir agus Eanach Dhúin, an bhfuil sé deacair teacht ar Ghaeilgeoirí leis an gcéatadán a chomhlíonadh?
An bhfuil sé deacair teacht ar dhaoine? An bhfuil éileamh ann ó Ghaeilgeoirí na tithe sin a fháil?
Comment on this
It is mixed. Because of its history, there is a significant level of engagement with the Irish language in Baile Chláir but, with the town expanding in size, we are hearing that developers are struggling to fill the properties. We are having negotiations and discussions with them and we are finding that it is not the Irish language that is the issue. There are usually children attending the local school and getting some Irish, even among migrant communities that are new in Ireland. We are finding that the banks are not lending where an enurement clause relating to the Irish language applies. They do not want an enurement clause on a property and that is becoming an issue. We have a clause that requires you to stay in the house you have bought for seven years. The banks are afraid of that seven-year clause.
Comment on this
Mar sin, an bhfuil gá le reachtaíocht uainn chun brú a chur ar na bainc an t-airgead sin a chur ar fáil?
Comment on this
No. We have given letters of assurance. It is not a hard enurement clause. If somebody needs to move for employment or family reasons, we will remove the enurement clause. That only happens a handful of times throughout the year. We do not need a big change in the legislation to deal with something that might happen twice a year.
Comment on this
Tá bealach timpeall air ar aon nós.
Comment on this
Tá ceist eile tapa agam. An bhfuil aon tuairim ag Liam Hanrahan ar an gcéatadán de thithe a thógann Gaeilgeoirí in áiteanna ar nós Baile Chláir agus Eanach Dhúin? Tá suim faoi leith agam sna ceantair sin atá cóngarach do mo cheantar féin.
Comment on this
Off the top of my head, I do not have those figures but I can get them for the Senator.
Comment on this
Gabh mo leithscéal go raibh mé deireanach. Tá cúpla ceist agam do Liam Hanrahan. Cuirim fáilte roimhe agus roimh a chomhghleacaithe. Maidir leis an obair atá ar bun ag an gcomhairle agus ag an údarás, cén sórt comhoibriú atá ann idir an dá eagraíocht agus le hUisce Éireann? Táim ag caint ar áiteanna cosúil le Baile na hAbhann, áit fíorGhaeltachta ina bhfuil scoil, séipéal, TG4, siopaí, gnólachtaí, eastát tionscadail agus tithe sóisialta do dhaoine aosta. An bhfuil aon fhís ag an gcomhairle chun aon rud a dhéanamh sa cheantar sin? Is áit fhíorthábhachtach eile sa Ghaeltacht é An Spidéal. Tá an teanga láidir ann. Tá scéim séarachais nua ann. Cén pleananna atá ann chun tithe ar phraghas réasúnta nó tithe sóisialta a thógáil sa cheantar sin? Cén comhoibriú atá ag an gcomhairle leis an údarás?
Comment on this
Maidir le Baile na hAbhann, táimid ag obair leis an údarás anois. Tá Uisce Éireann ag obair leis an údarás ar an wastewater treatment plant that is owned by an t-údarás. We do not have an affordable housing scheme sa Spidéal at present but we do have one in Bearna and another in Maigh Chuilinn. We will start with those. We hope to get the viability right so that we will eventually be able to move to An Spidéal. There is plenty of zoned land in An Spidéal.
Comment on this
There is zoned land and infrastructure sa Spidéal. An bhfuil aon phleananna ann maidir le tithe sóisialta nó tithe ar phraghas réasúnta sa cheantar sin? Tá éileamh ann.
Comment on this
We are currently getting our affordable housing programme in Bearna launched, designed and built. Once that is done, we will move further out along. With all of the affordable schemes, there is a viability issue. If we take on too many affordable schemes but do not sell the properties, there will be a lag. That will mean the cost of properties will go up. When we build these affordable properties, we have to make sure they are affordable. The State is paying a portion of the cost to contribute to that affordability. For the sake of the people who are eligible for the scheme, we have to keep the cost of the house relatively low. We cannot do that if we purchase lots of sites at top prices in a scattergun manner. We are starting with Bearna. It is our first venture into the Gaeltacht of Connemara. The scheme in Baile Chláir has been working quite well and has seen huge interest. We will be launching the programme in Bearna. We will be holding information evenings. We will be undertaking to go further out, to An Spidéal, as well. As I have said, the land is available but, if we pay too much for that land, viability and affordability go out the window. We just have to watch that.
Comment on this
Maidir le Baile na hAbhann, cén uair a fheicfear dul chun cinn? Cén uair a bheidh an chomhairle nó an t-údarás ag lorg cead pleanála?
Comment on this
We will not be looking for planning permission with an t-údarás with regard to housing but we are looking at expanding the wastewater treatment plan out there with an t-údarás and Uisce Éireann. That will allow for further housing.
Comment on this
I am sorry. There is an estate in Baile na hAbhann. The Deputy will be well aware of the tourism estate. We are looking at trying to take that over and incorporate it into a social housing estate. It has been offered. It is a question of getting the wastewater treatment plant issue resolved with an t-údarás. The plant needs to be expanded to make the estate work.
Comment on this
Tá mé féin chun ceist a chur, agus ansin iarrfaidh mé ar an Teachta Moynihan. Ina dhiaidh sin, tosóimid ar an dara babhta, más gá. Is ceist í seo do gach aon chomhairle contae ná cathrach atá inár láthair. Cén sciar den líon tithe sóisialta atá curtha ar fáil ag na húdaráis áitiúla ó 2019 ar aghaidh a tógadh i gceantair Ghaeltachta? Ó thaobh an plean seachadadh, an delivery plan, cén sciar de na tithe a bheidh tógtha i gceantair Ghaeltachta sna cúig bliana amach romhainn? Táim ag caint faoi na tithe a thógann na comhairlí agus na tithe a cheannaíonn siad. Rachaidh mé timpeall ar gach aon chomhairle contae. Tosóidh mé le Comhairle Contae Chorcaí. Tá freagraí gonta, na huimhreacha amháin, uaim, más féidir.
Comment on this
We have had ten social houses in the last five years and there are eight in the pipeline for 2029.
Comment on this
Cé mhéad tí sóisialta a cuireadh ar fáil ar fud Contae Chorcaí thar an tréimhse ama sin?
Comment on this
Over the last period, 1,200 houses were built. About 30 of these were in Gaeltacht areas.
Comment on this
We have about 130 planned for the Gaeltacht over the next three years.
Comment on this
As I mentioned, we have built eight properties in Gaoth Dobhair. Work is under way on-site on a further 76 units in various Gaeltacht locations. A further 76 units are to be delivered in the next two years. I am sorry but I do not have the figures for the final two years of the next programme.
Comment on this
The figure is 870 since 2022. For 2027 to 2030, we are planning 1,800 units. That includes AHB delivery.
Comment on this
In Mayo, we built 49 new units across the three Gaeltacht areas in the county in the last building programme. An additional 27 turnkey units will be completed very shortly. Over the forthcoming building period, we plan to deliver 36 new social housing units across the three Gaeltacht areas.
Comment on this
I do not have the exact figures. It is approximately 450 in the last building period. It is 600 for the forthcoming building period.
Comment on this
There is currently no social housing demand in either of the two Gaeltacht areas in County Meath. We are not building any social houses in either of those locations. There is a restriction on private development in Ráth Chairn arising from a deficit in sewerage infrastructure, which means that, currently, there are no large-scale housing developments happening either. Therefore, no Part 5 properties are being delivered.
Comment on this
Níor tógadh aon teach sóisialta sna ceantair Ghaeltachta i gContae na Mí agus níl aon phlean tithe sóisialta a thógáil iontu ach oiread.
Comment on this
Faoin chlár deireanach, tógadh os cionn 1,300 tigh i limistéar an chomhairle, an chathair san áireamh. Tá sé sin fíorthábhachtach. A total of 80% of all delivery was sa chathair. Níor tógadh aon tigh i nGaeltacht na nDéise. Faoi láthair, tá deontas againn i gcomhair 12 teach agus tá masterplan againn chun suas le 40 tigh eile a thógáil, ach braitheann sé ar an need a bheidh againn chomh maith.
Comment on this
Sa phlean atá againn, tá muid chun os cionn 1,100 tigh a thógáil idir seo agus 2030.
Comment on this
County Galway has delivered 351 social and affordable houses since 2020 in the Gaeltacht out of approximately 1,000 houses. We have a pipeline of 298 affordable and social units in the Gaeltacht areas. The pipeline in the whole county is some place around 1,000.
Comment on this
Galway City Council is the only urban authority present, so it is a little bit different. We do not plan or deliver our houses based on Gaeltacht areas. Rather, we deliver them across our three electoral areas. During the lifetime of the last plan, we delivered about 761 homes. I estimate that 10% to 20% of those were located in our Gaeltacht areas, specifically in areas near the Cappagh, Ballymoneen and Clybaun roads. I hazard a guess that approximately 20% were in those areas. For the future plan, we have a target of 1,161 social homes to be delivered across the whole city.
Comment on this
Iarraim ar na húdaráis áitiúla comhfhreagras a sheoladh chuig an gcomhchoiste le figiúirí caighdeánacha ó 2019 ar aghaidh maidir le líon iomlán na tithe a cuireadh ar fáil go sóisialta in gach údarás, agus cén sciar acu siúd gur tithe Gaeltachta iad. Sa tréimhse atá amach romhainn, maidir le pé plean tithíochta agus foirgníochta atá i gceist, cén sciar de na tithe a thógfar faoi bhráid an chomhairle a bheidh lonnaithe i gceantair Ghaeltachta? Gabhaim buíochas leo as an eolas sin a sheoladh ar aghaidh chugainn.
Is é an Teachta Moynihan an chéad chainteoir eile. Beidh seal ag an Teachta McGuinness ina dhiaidh. I ndiaidh na beirte sin, beidh dara babhta ceisteanna ag comhaltaí an chomhchoiste.
Comment on this
Cuirim fáilte roimh na finnéithe ó na comhairlí contae agus cathrach a bhfuil ceantair Ghaeltachta ina limistéir. Bhíos ag faire ar an scáileán thuas staighre agus bhíos ábalta an tuairisc a chloisteáil níos luaithe. Tá cúpla ceist agam mar gheall ar na coinníollacha teanga. Tá coinníollacha teanga leagtha síos ag na comhairlí contae go léir faoin tráth seo, ach tá céatadáin dhifriúla eatarthu. Cén bunús atá leis na figiúirí atá ag na comhairlí éagsúla? Tá taithí agam ar na figiúirí de chuid Chomhairle Contae Chorcaí agus, mar sin, ní gá an chuid sin a mhíniú ach tá na figiúirí faoi leith i gcomhair na gcontaetha eile á lorg agam. Conas a tháinig siad ar na figiúirí sin? Cén bunús atá leo? Rachaidh muid ó chlé go deas, ag tosú leis na finnéithe ó Chomhairle Contae Dhún na nGall.
Comment on this
Donegal's percentage is 85%. Essentially, that was arrived at through the county development plan process and the involvement of members. A figure in the region of 60% to 65% was initially suggested, but a proposal was submitted for it to be 85%, and that was agreed with members.
Comment on this
An bhfuil aon mhíniú ar an bhfigiúr sin? An bhfuil sé bunaithe ar fhigiúirí ón CSO? Ar baineadh úsáid as aon eolas cinnte faoi leith, nó cad as ar tháinig an figiúr sin?
Comment on this
It was not based on CSO data or anything. If we were looking at such data, the percentage would have been set at an overall rate of approximately 55% to 60%. This was purely based on the input from our elected members in terms of promoting the Irish language in the Gaeltacht areas.
Comment on this
Céard faoi Chomhairle Contae Chiarraí?
Comment on this
Our current percentage in the county development plan is 66%. It was arrived at in line with what the CSO figures were at the time regarding the number of Irish speakers in the county. That is where it came from and that is what was adopted by the members.
Comment on this
An raibh cainteoirí laethúla laistigh den chóras oideachais tugtha san áireamh?
Comment on this
Glaoim ar Chomhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge.
Comment on this
Waterford City and County Council has a figure of 80% in our city and county development plan, which was adopted in 2022. Similar to Donegal, that figure arose through the consultation process with the elected members.
Comment on this
An raibh aon mhíniú ar cad as ar tháinig an figiúr sin?
Comment on this
No. To maintain the integrity of the Gaeltacht, it was felt that 80% of households would have to have a proficiency in Irish.
Comment on this
Gabhaim buíochas leis na finnéithe. Níl mé ag ceistiú na bhfigiúirí; tá mé ag iarraidh aiseolas a fháil ar an mbealach a dtángthas orthu. Leanfaidh muid ar aghaidh leis na hoifigigh ó Chomhairle Chontae na Mí.
Comment on this
Meath County Council is currently working on a new county development plan. We are looking at setting the percentage reasonably high and establishing a high bar. Currently, in Ráth Chairn, approximately 43% of the population speak Irish. In our second Gaeltacht area, Baile Ghib, it is below 10%. In order for us to try to drive additional Irish-language speakers, particularly in Baile Ghib but also in Ráth Chairn, we are looking to set the bar in our new development plan at somewhere around 70%. However, the rural housing guidelines, which are currently in draft form, will set that standard for us. We will incorporate and apply the rural housing guidelines into our development plan whenever they are adopted.
Comment on this
Céard faoi Chomhairle Chontae na Gaillimhe agus Comhairle Contae Mhaigh Eo?
Comment on this
From Galway’s point of view, the figure is based on the county development plan and the core housing strategy. This included looking at the number of Irish speakers in the particular local districts that we have broken the Gaeltacht down into and applying a percentage to them. A number of towns within our Gaeltacht areas are zoned towns, and it was applied on that basis. It was applied on the basis of the figures within the core strategy.
Comment on this
The position in Mayo is somewhat different from that set out by my other Gaeltacht colleagues. At the moment, there is no minimum percentage requirement in the Gaeltacht. Mayo has a structurally weak and fragmented Gaeltacht, with only one town with a population in excess of 1,000. There is no minimum. Like my colleague from Meath County Council said, the new rural planning guidance will require a minimum to be set.
Comment on this
An bhfuil na comhairlí sásta leis an bhfigiúr atá molta de réir na dtreoirlínte, nó an bhfuil moladh ag na comhairlí mar gheall ar na spriocanna atá leagtha síos?
Comment on this
Ní dóigh liom go bhfuair an Teachta freagra ón fhinné atá ag déanamh ionadaíocht do Chomhairle Cathrach na Gaillimhe. Tá sí ar líne.
Comment on this
I am not sure if I understood the question correctly but according to the last census in 2022, 42% of the residents in Galway city could speak Irish. That is one of the highest proportions of any city in the State. However, we do not allocate houses based on being able to speak Irish.
There is no requirement there. Does that answer the question?
Comment on this
Is there a language condition in the city development plan? Is í sin an cheist atá á cur.
Comment on this
An bhfuil coinníoll teanga ann?
Comment on this
As a bilingual city, we are actively promoting the Irish language across the city. We have an Irish officer who is very active in that and we are recruiting more staff to promote Irish.
Comment on this
Teastaíonn uaim bogadh ar aghaidh. Is féidir leis an Teachta ceist an-ghonta a chur agus ansin tabharfaidh mé deis don Teachta McGuinness teacht isteach.
Comment on this
Cuirfidh mé ceist go han-tapa. Bhí plé againn anseo cheana féin nuair a bhí banc ag athrú na ATMs agus ag baint an rogha Gaelainne ón bpobal. Tá pointe déanta inniu maidir le bainc atá míshásta le coinníoll teanga. An é sin rud a bhfuil na bainc go léir ag gabháil leis? Dearcadh frith-Ghaelach nó frith-choinníoll teanga atá ann. Cén bainc atá i gceist nó an iad na bainc go léir atá i gceist?
Comment on this
Broadly, the application of the new guidelines when they come in will mean there is a different percentage for each local authority based on the existing Irish-language level in that Gaeltacht area. That will fluctuate across the country. That is the first point.
As for the Deputy's second point, it would be useful to understand from other stakeholders such as banks, developers and so forth any unintended consequences which may emerge from the application of that particular requirement. As my colleague Mr. Hanrahan mentioned, there are ways around this in terms of assurances from the local authorities on the banking issue but we do not know if there may be other unintended consequences which would occur. To that extent, we strongly recommend further engagement with stakeholders like banks, developers, and communities to understand that better.
Comment on this
Bhfuil an cheist ag teacht go forleathan nó i leith banc amháin?
Comment on this
Táimid anseo le plé a dhéanamh ar sholáthar tithíochta agus fadhbanna bonneagar sna ceantair Ghaeltachta. Baineann an chéad cheist atá agam le mo cheantar féin sa Rinn. Tá a fhios againn go bhfuil suíomhanna sa cheantar sin. Tá suíomh sa tSean Phobal ar a bhfuil tithíocht shóisialta le bheith tógtha air. Tá seirbhísí ann. Tá suíomh eile i seilbh Chomhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge sa Rinn a bhfuil seirbhísí ag dul ann nó in aice leis ar a laghad. Tá pleananna ann chun suíomhanna inacmhainne a chur ar fáil mar aon le tithíocht inacmhainne agus shóisialta. An bhfuil aon dul chun cinn ón uair dheireanach a bhí an chomhairle os comhair an choiste maidir leis an dá suíomh sin?
Comment on this
I dtaobh an tSean Phobal, ar an gcéad dul síos, fuaireamar an Páirt 8 agus tá sé sin críochnaithe anois. An fhadhb is mó a bhí againn ná go raibh cead pleanála againn do 12 tigh dhá-leapacha. Agus muid ag cuimhneamh ar conas is féidir linn forbairt ar Ghaeltacht bheag mar Ghaeltacht na nDéise, agus an Sean Phobal go mórmhór, tháinig sé ar ais tríd an córas Páirt 8 gur ghá dúinn díriú isteach ar chlanna. Tá iarratas nua curtha isteach againn go dtí an Roinn ceithre tigh, as an 12 tigh san iomlán, a athrú go dtí tithe trí-leapacha. Ar a laghad, tá an suíomh in aice leis an mbunscoil. Tugann sé sin seans don Ghaeltacht forbairt.
Tá an-chuid déanta againn i dtaobh an suíomh sa Rinn. Tá an máistirphlean nach mór críochnaithe againn anois. Táimid siar agus aniar leis an Roinn pleanála. Is suíomh mór é. Táimid ag féachaint ar na slite chun an suíomh sin a úsáid i gceart. Tá muid ag féachaint ar thithe sóisialta, ar thithe tosaithe faoin scéim "starter home" agus ar na suíomhanna. An rud maith faoin suíomh seo ná go bhfuil na seirbhísí ann. Agus é sin ráite, caithfimid a bheith cúramach agus féachaint ar an gcoinníoll 80% i láthair na huaire. Táimid ag féachaint air sin go léir. Tá an-chuid dul chun cinn déanta againn.
Comment on this
Is dea-scéal é go bhfuil an máistirphlean ag dul chun tosaigh sa Rinn. Is cúis frustrachas é an moill atá ar an suíomh sa tSean Phobal agus tuigim gur cúis frustrachas é don chomhairle chomh maith. Tá súil agam go mbeidh deis ann é a thapú. Chuir mé aighneacht isteach leis an Roinn chun sin a thapú.
Baineann an dara ceist le haghaidh Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge leis an dréachtráiteas náisiúnta pleanála i leith tithíocht Ghaeltachta agus ar ndóigh, an raic mar gheall ar an gcéatadán i gcomhair an coinníoll teanga a ísliú ó 80% sna Déise go dtí 35% nó 37%. An bhfuil dearcadh ar leith ag an gcomhairle mar gheall air sin? Más rud é go bhfuil, an bhfuil sé sin nochtaithe leis an Rialtas go dtí seo, cé nach bhfuil próiseas oifigiúil comhairliúcháin oscailte aige?
Comment on this
Waterford City and County Council is quite satisfied with the 80%. What we were trying to do with that was to ensure the sustainability of the Gaeltacht. By reducing that figure, it is going to bring in more non-Irish speakers and we are then into issues of viability and affordability for Irish speakers. We were very happy with our policies in relation to the Gaeltacht. We were probably more facilitative in Gaeltacht na nDéise than what is being proposed in the draft guidelines.
Comment on this
Mar is eol do Aisling O'Sullivan, bhíos mar chuid de na díospóireachtaí agus an plean á chur le chéile na blianta siar ó shin. Tá súil agam go bhfuil an Roinn agus an Aire ag éisteacht leis an díospóireacht seo agus an méid atá ráite.
Tá ceist an-ghasta agam i gcomhair Colm Mac Eachmharcaigh mar gheall ar a ról i dtaobh tithe folmha sa Ghaeltacht. Ar ndóigh, is fadhb ar leith í i nGaeltacht na nDéise chomh maith le Contae Mhaigh Eo agus go leor ceantair eile. Cad iad na dúshláin sa ról agus san earnáil mar a fheiceann sé iad?
Comment on this
An dúshlán is mó ná go bhfuil go leor tithe fágtha folamh go fadtéarmach. Tá idir 3,500 agus 4,000 teach fágtha folamh go fadtéarmach agus bíonn deacrachtaí ag na comhairlí agus daoine áitiúla iad a mhealladh ar ais. Bheinn ag súil le níos mó cumhacht do chomhairlí na tithe seo a tharraingt ar ais.
Comment on this
Tosóimid ar an dara babhta le comhaltaí ón gcomhchoiste. Tosóidh mé leis an Teachta Ó Snodaigh agus an Teachta Connolly agus ansin tiocfaidh mé isteach mé féin. Tá ceithre nóiméad ag an Teachta Ó Snodaigh.
Comment on this
Bhí mé gasta go leor. Tá ceist beagán casta agam. Luaigh daoine Baile Ghib. Tá Baile Ghib an-leochaileach. Dúradh linn go raibh fás ag teacht ach, de réir an daonáirimh, níl ach 10% i gceist faoi láthair. De réir an ráiteas pleanála náisiúnta ní bheidh ach 20% de na tithe curtha ar leataobh, rud a bheadh tubaisteach agus a bhainfeadh an tóin as an 10% atá ann faoi láthair. Mar is eol d'aon duine a bhíonn ag féachaint air seo, tá sé ráite sa staidéar cuimsitheach teangeolaíoch - tá sé timpeall an domhain mar fhigiúr chomh maith - gur gá go mbeadh leibhéal de dhá thrian de chainteoirí in aon cheantar. Dá bhrí sin, tá botún á dhéanamh sa dréachtráiteas pleanála náisiúnta, atá ag caint ar 30% nó mar sin. Má dhéanfaimid é sin, déanfaidh sé damáiste do na ceantair Ghaeltachta, ach go háirithe iad siúd atá leochaileach, mura bhfuil coinníoll ann thar 67%. Tréaslaím leis na comhairlí atá tar éis a lua cheana féin go bhfuil 80% nó timpeall air sin acu. Leis na comhairlí eile nach bhfuil aon chéatadán acu, impím orthu féachaint air seo arís agus déanamh cinnte go bhfuil an céatadán ard go leor leis an nGaeltacht a chosaint, fiú i gcásanna cosúil le Baile Ghib ina bhfuil an stádas Gaeltachta i mbaol toisc go bhfuil sé chomh lag.
Fiú i gcásanna cosúil le Baile Ghib, áit a bhfuil an stádas Gaeltachta i mbaol toisc go bhfuil sé chomh lag, is gá rudaí eile a dhéanamh chun cuidiú leis sin. Ó thaobh na gcomhairlí contae de, ba cheart go mbeadh straitéis tithíochta den scoth ann chun an Ghaeltacht a chosaint.
Comment on this
I agree with what the Deputy has said with regard to the vulnerability. It is a risk to have too standardised of an approach with regard to the Gaeltacht. Baile Ghib is a very vulnerable Gaeltacht area and requires a particular approach to try to restore it back to something resembling a healthy Gaeltacht Irish-speaking community.
Comment on this
The first objective is to have a vibrant community with Irish speakers in it. There is a number of ways to do that. One has to be careful in terms of supply and demand to make sure that the approach applied suits the local need and then develops the Irish language as well. A dual approach is needed. I referred earlier to consulting developers and banks and so forth to make sure that any impact on the demand side by applying Irish-language thresholds can be met on the supply side in terms of viability. That needs to be carefully met. There are ways of achieving greater Irish speaking in Gaeltacht areas, in addition to setting the targets, like having children go to Gaeltacht schools and so forth and learning the language as their first language going forward. There might be multiple approaches to developing the Irish language in addition to setting a target of the number of houses that are allocated.
Comment on this
Cén tuairim atá ag na finnéithe maidir le ligean do dhaoine ó cheantair Ghaeltachta eile nó lasmuigh díobh, muna bhfuil an t-éileamh á ghlacadh agus má tá tithe ar fáil, na tithe sin a fháil nó cur isteach orthu? Nílim ag caint faoi tithe sóisialta amháin, ach tithe inacmhainne chomh maith.
Comment on this
We have instances where employers need employees, where schools need children and where services need people. The first objective is to have a vibrant community. Thereafter, we can focus on the Irish language. There is an allowance for people from Gaeltacht areas to move to a different Gaeltacht area across the country in the new planning statement. A multi-pronged approach is required. A target might be set, but the use and development of the Irish language in the schools and among the community would be encouraged. The two-pronged approach would be important.
Comment on this
Luaigh duine éigin an scéim ready to build. Nuair a bhí an Teachta Kyne ag caint le Liam Hanrahan níos luaithe, dúirt Liam Hanrahan gurb é an bac nach bhfuil an córas séarachais ceart ann chun an scéim seo a chur i bhfeidhm i gContae na Gaillimhe. An í sin an fhírinne?
Comment on this
There are two obstacles. We do not own sites in the areas. Historically, the council would not own a lot of sites in the Connemara area. Údarás na Gaeltachta tended to own those sites. Some sites have been identified that it will not be using for industrial purposes. We have assessed a couple of those in terms of what our housing need is or making this scheme available to them, but they are not serviced sites. That is where the issue needs to be looked at. We have to try to make those serviced. We are working with Údarás na Gaeltachta on that basis.
Comment on this
Sin an deis atá ann i mBaile na hAbhann.
Comment on this
Leis an scéim sin, an mbeidh na tithe sin-----
Comment on this
Yes. Tá scéim amháin ann. Tá seans cúpla tithe a thógáil leis an údarás. Tá tithe saoire ann freisin.
Comment on this
Nuair a chríochnaíomar an uair dheireanach, bhíomar ag caint faoin bpíblíne atá sna ceantair Ghaeltachta i gContae na Gaillimhe. Dúirt Liam Hanrahan ansin mar fhreagra ar cheist an Chathaoirligh go raibh beagnach 300 teach sa phíblíne i gceantair Ghaeltachta. Cá bhfuil siad sin?
Comment on this
There is a number of Part 5 developments in Barna. Eighteen affordable units are being built in Bearna presently that the Deputy is aware of. Sixteen social units are being developed through an AHB in Maigh Cuilinn. Twenty-two social units are being developed in Baile Chláir and 66 affordable units. They are at roof and second fix stage. There is a large residential development opportunity on a site owned by Galway County Council at Station Road in Oughterard. That would be approximately 120 units between social and affordable homes.
Comment on this
Rinne mé an pointe níos luaithe gur deacair ceantar fíor-Ghaeltachta a chur ar aon cheann de na háiteanna sin - Maigh Cuilinn, Bearna agus Baile Chláir. Tá a fhios agam go bhfuil siad sa Ghaeltacht. Luaigh mé an sampla níos luaithe a tharla i gCarna nuair a bhí ar chlann amháin bogadh go Bearna. Buille mór a bhí ann don phobal áitiúil. An bhfuil aon phlean scéim inacmhainne nó sóisialta a chur i bhfeidhm i gCarna, Ros Muc, An Cheathrú Rua nó Ceantar na nOileán?
Comment on this
We will be working with our vacant homes team in particular regarding one-off properties in some situations. We also look at one-off properties for particular families who may need to stay in a local community. As I said before, we are looking in Carna. We have identified with the comharchumann in Carna that there may be an opportunity there. We own some land there near our existing estate. If we could get some services on it, including wastewater, we might be able to do something there.
Comment on this
Bheadh sé sin go breá. Maidir leis An gCeathrú Rua, aon bhfuil aon uasdátú ag Liam Hanrahan ar an scéim fuíolluisce ansin? Tá a fhios agam gur le hUisce Éireann an dualgas sin. Níl aon eolas ag Liam Hanrahan faoi.
Comment on this
Tá sé ag obair ar an scéim, but níl a fhios agam.
Comment on this
Ceann de na baic atá ann dar liom féin ná cúrsaí tráchta sa chathair. Tá plean ann le haghaidh é sin. Is bac eile iad na cúrsaí bóithre sa Ghaeltacht. Tá droch-chaighdeán ar na bóithre i gceantair Ghaeltachta i gConamara, fiú amháin an R336 agus an R338. Tá droch-chaighdeán orthu siúd. Bhí plean amháin bóthar nua a thógáil ó Bhearna go Ros an Mhíl nó Scríb. An bhfuil an plean sin fós ann?
Comment on this
A Bearna bypass or ring road is still planned. We are doing land purchases for that at the moment. There has been quite a lot of progress since the ring road was progressed as well.
Comment on this
Níl aon phlean eile le haghaidh bóthar nua i gConamara.
Comment on this
A bypass is planned for An Spidéal as well. That is well advanced. A significant land bank of residential land is attached to that.
Comment on this
Tá ceist agam le haghaidh Aisling O'Sullivan. Luaigh sí dhá théarma ansin nuair a chuir mo chomhghleacaí ceist uirthi maidir leis an srian tithíochta a bhfuil uirthi a chur ar fáil do mhuintir a bhfuil Gaeilge acu. Bhí aifeála uirthi go bhfuil an chosúlacht ann go bhfuil sé sin ag laghdú sna treoirlínte pleanála anois. Luaigh sí dhá théarma - "affordability" agus "viability" - agus ní raibh mé soiléir cén míniú a bhí aici leo. Más rud é go dtagann na treoirlínte nua isteach, tá imní uirthi nach mbeidh aon teach affordable do dhuine sa Ghaeltacht. An é sin an t-imní atá uirthi?
Comment on this
At the moment, in Gaeltacht na nDéise, 80% of, say, a housing estate would have to be for-----
Comment on this
How often has the council used that principle?
Comment on this
We have it for single houses as well. We use it for any applications within the Gaeltacht. It is used quite frequently. We have not had huge multi-unit residential developments in the Gaeltacht in the last-----
Comment on this
It is. It is the purpose. My fear is that at the moment there could be somewhere between 44% native Irish speakers in the Gaeltacht since 2022. If you add on the 10% for that, you are up to 50% or 60%.
Comment on this
To be clear, it has not been used on a major residential development.
Comment on this
Ms O'Sullivan mentioned viability as well.
Comment on this
I mentioned viability with affordability. That is a consideration of putting a enurement clause percentage that has to be considered.
Comment on this
The viability issue is site-specific, and as was pointed out earlier it depends. A lot of these areas are remote and do not have infrastructure so the costs increase and then we have an issue of affordability. That varies across the Gaeltacht areas. The issue of affordability would be very different in Dingle than it would be in south Kerry, where it would be very different from in Mayo. It really varies across the Gaeltacht areas and across the country, and it could be site-specific.
Comment on this
Tá mé chun teacht ar ais isteach ag an deireadh mé féin. An bhfuil an Teachta McGuinness ag iarraidh teacht isteach? Tá ceithre nóiméad an duine ag cainteoirí.
Comment on this
Ar an ábhar sin i dtaobh na céatadán agus na coinníollacha teanga, bhí sé an-shoiléir domsa an imní sin mar gheall ar inacmhainneacht na tithíochta. Baineann sé sin le han-chuid ceantracha, sa Rinn ach go háirithe. Tá an-chuid éilimh ar thithíocht sa cheantar sin ó dhaoine lasmuigh den cheantar. Tá daoine ag iarraidh tithe saoire a cheannach sa Roinn agus an dara teach a cheannach taobh leis an gcósta in áit an-álainn. Tá an-tarraingt ann. Tá sé sin ag cur le héileamh agus tá sé ag brú na bpraghsanna i bhfad níos airde. Is é sin an fáth go bhfuil sé an-tábhachtach go gcoimeádfaimid an céatadán sin sa choinníoll teanga sin chomh hard agus is féidir ionas go bhfuil deis ag gnáthmhuintir na Gaeltachta, clanna óga san áireamh, na tithe sin a cheannach. Dá mbeadh sé oscailte agus dá mbeadh an céatadán laghdaithe, bheadh sé sin insroichte dóibh siúd a bhfuil airgead acu ina bpócaí chun teach saoire a cheannach agus chuirfeadh sé sin as do ghnáthmhuintir na háite atá ag iarraidh maireachtáil ina gceantair dhúchas agus an chéad ghlúin eile de phobal na Gaeltachta a thógaint ann.
I dtaobh a bheith sásta leis an méid atá sa phlean forbartha i bPort Láirge faoi láthair, an bhfuil sé ar intinn ag an gcomhairle aighneacht a dhéanamh nó é sin a chur in iúl don Roinn? Níl próiseas comhairliúcháin tosaithe ag an Roinn mar gheall ar an bplean seo. Ní bheidh ceann ar an dréachtráiteas substaintiúil. Beidh sé ar an environmental impact agus a leithéid. Ach an bhfuil sé ar intinn ag an gcomhairle aighneacht a chur isteach chuig an Roinn agus chuig na hAirí cuí ag míniú dóibh cén fáth go bhfuil céatadán de 80% curtha síos sa phlean ag baill an chomhairle, agus ceadaithe ag an Aire deireanach agus ag an planning regulator nuair a bhí an plean forbartha sin á chur le chéile?
Comment on this
The CCMA has made a submission on the rural and Gaeltacht national planning statement. Again, it echoes what we are saying here in terms of welcoming consistency, making sure unintended consequences are avoided and looking for investment and infrastructure.
Comment on this
An bhfuil sé ar intinn ag Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge aighneacht a dhéanamh?
Comment on this
Yes, it is something we will strongly consider.
Comment on this
Leanann an chéad cheist ceist a cuireadh níos luaithe agus na tithe sóisialta á fhiosrú. An bhfuil na comhairlí ag cur tithe inacmhainne ar fáil sna ceantracha Gaeltachta? Ansin, maidir le croí cónaithe agus úsáid na dtithe folmha atá ann cheana féin, an bhfuil éileamh ar an scéim? An bhfuil slite chun daoine a mhealladh ina treo? An bhfuil tuairimí ag na finnéithe ó na comhairlí éagsúla mar gheall ar athúsáid na dtithe folmha?
Comment on this
On the affordable side, the issue of affordability is that it must hit a threshold for it to pass the Department of housing's requirements. That will not apply to all Gaeltacht areas, but certainly where it does meet that threshold, local authorities are considering that. That means bringing it to more smaller towns and rural areas. That is to hand, where it would pass the threshold.
On reuse and everything else, I will ask Colm Mac Eachmharcaigh to come in on his experience. There are a number of programmes like acquisition of sites through town and village, the croí cónaithe, repair and lease and everything else. They are all promoted. We do roadshows and clinics to promote the opportunities and we work with communities to bring some of the more difficult sites, or, indeed, the community-led sites, to fruition. Each one has its own story. Each one has its own viability question. Each site is different; it is not a one-catch-all. That is why it is very intensive. However, the benefit and the results of the croí cónaithe vacant homes grant are incredible across the country, particularly in Gaeltacht areas. Colm Mac Eachmharcaigh may want to come in there.
Comment on this
Ó thosaigh an scéim croí cónaithe in 2022, tá 692 deontas ceadaithe sna Gaeltachtaí. As sin, tá 211 íoctha amach agus críochnaithe. Ciallaíonn sé sin go bhfuil €11.9 milliún íoctha amach leis na deontais seo sa Ghaeltacht. Tá go leor seisiúin eolais ag tarlú i ngach ceantar Gaeltachta faoi láthair agus tá clár inrochtaineachta ag tarlú chomh maith chun níos mó úinéirí na dtithe folmha a spreagadh.
Comment on this
Go tapa, ar thithe inacmhainne, an bhfuil éinne tar éis iad a chur ar fáil in aon Ghaeltacht, seachas Corcaigh?
Comment on this
Tá máistirphlean againn sa Rinn le suíomh amháin. Is dóigh linn go mbeidh gá le tithe ansin. It is part of that.
Comment on this
The affordable housing scheme concentrated on towns and cities first and then moved to towns over 10,000. It is now is moving to more remote areas and local authorities are coming forward with proposals on that. It is about the timing of when it was available to local authorities as well.
Comment on this
Tá a fhios agam go bhfuil sé curtha ar fáil i gCorcaigh agus táim ag fiosrú an bhfuil sé á cur ar fáil sna Gaeltachtaí eile. An bhfuil aon slí feabhas a chur ar croí cónaithe nó aon slí daoine a mhealladh chun é a úsáid chun níos mó de na tithe folmha sin a chur ar fáil arís?
Comment on this
Tá an clár a luaigh mé atá idir lámha, agus muintir an phobail ag déanamh teagmháil le daoine a bhfuil teach folamh go fadtéarma acu – nuair atá daoine ina gcónaí thar lear, mar shampla. Tá sé sin ag tarlú anois agus is é sin an obair atá idir lámha.
Comment on this
Tiocfaidh mé ar ais agam féin. B’fhéidir go bhféadfadh na húdaráis áitiúla leanúint ar aghaidh ar an gceist a chur an Teachta Moynihan maidir le líon na dtithe inacmhainne atá curtha ar fáil agus líon na dtithe inacmhainne atá beartaithe, ag glacadh leis an méid a dúirt Colm Mac Eachmharcaigh faoi na scéimeanna, na híocaíochtaí agus a leithéid.
Ba mhaith liom labhairt le Colm Mac Eachmharcaigh faoina ról. Is ról é seo - comhordaitheoir thithe folmha - atá cloiste againn faoi sa choiste seo go minic. Cé mhéid teach folmha atá aitheanta aige agus ag na húdaráis áitiúla idir na Gaeltachtaí ar fad?
Comment on this
As an beagnach 4,000 teach sin, cé mhéid teach a thabharfar ar ais le go mbeadh daoine ag maireachtáil iontu?
Comment on this
Tá caighdeán réasúnta maith ag an líon tithe sin. Níl siad tréigthe. Níl na tithe tréigthe ar an liosta sin.
Comment on this
Agus muid ag comhaireamh a leithéid de thithe sa daonáireamh, cén líon tithe atá tréigthe agus folamh sna Gaeltachtaí faoi láthair? Ón méid a deir Colm Mac Eachmharcaigh, is sciar de líon iomlán tithe iad na tithe atá tréigthe sa Ghaeltacht.
Comment on this
Tá an Cathaoirleach ag caint faoi líon na dtithe atá sa daonáireamh deireanach-----
Comment on this
Nuair a dhéanann an daonáireamh comhaireamh orthu seo, is tithe folmha a bhíonn sé ag comhaireamh. Ón méid a thuigim, an rud atá á rá ag Colm Mac Eachmharcaigh ná nach ionann an 3,776 sin agus líon iomlán na dtithe atá folamh sa Ghaeltacht, de réir an daonáirimh.
Comment on this
Déarfainn go mbaineann sé sin leis an gcaoi ina ndéantar meas ar má tá an teach sin folamh.
Tá an figiúr a thug mé don Chathaoirleach ón CSO, ach thug siad an méid leictreachais a bhí in úsáid sa teach san áireamh. Tá an enumerator ón CSO ag dul thart agus ag cur ceist.
Comment on this
Tuigim sin. An fáth a bhfuil mé ag iarraidh soiléiriú a dhéanamh ar an gceist sin ná uaireanta feicimid líon na dtithe atá folamh sa Ghaeltacht agus bímid ag rá cén fáth nach féidir iad ar fad a thabhairt ar ais. Tá sé thar a bheith tábhachtach go ndéanfaimid idirdhealú idir na tithe ar féidir a thabhairt ar ais agus na tithe folmha. Caithfimid an teachtaireacht sin a chur ar aghaidh. Cén sórt deacrachtaí atá ag Colm Mac Eachmharcaigh go dtabharfar na 4,000 teach sin ar ais? Cén sórt fad ama atáimid ag féachaint air go dtí go dtabharfar ar ais na tithe sin? An bhfuil daoine gníomhach le gach aon cheann den 3,776 ceann sin? An bhfuil fo-thacar de na tithe sin a bhfuil daoine ag díriú orthu iad a thabhairt ar ais isteach?
Comment on this
Tá roinnt mhaith tithe ann agus beidh go leor oibre i gceist. Ní hamháin athchóiriú atá i gceist ach na daoine a mhealladh agus a spreagadh chun iad a úsáid. Is dúshlán mór é sin. Ag an leibhéal seo, áfach, tá thart ar 150 nó 200 teach ag dul isteach i scéim croí cónaithe gach uile bhliain. Tá dul chun cinn ann. Táimid ag iarraidh níos mó daoine a spreagadh. Ag an leibhéal seo, tógfaidh sé 20 bliain.
Comment on this
Is é sin an stoc ina iomláine a bhfuil an chomhairle contae ag díriú isteach air, agus ag iarraidh an 4,000 teach sin a thabhairt isteach. Ó thaobh dháileadh na dtithe sin timpeall na nGaeltachtaí, céard iad na Gaeltachtaí is mó a bhfuil na tithe folmha sin iontu? Nílim ag tagairt do gach teach tréigthe ach do na 3,776 teach folamh. Ar dáileadh iad sa chaoi chéanna leis an daonra? An bhfuil Gaeltachtaí ann le níos mó de na tithe sin iontu?
Comment on this
Tá líon mór tithe folmha i nDún na nGall agus Maigh Eo.
Comment on this
Ó thaobh na dtithe atá ag dul ar ais isteach go dtí croí cónaithe, an ionann an patrún céanna? An bhfuil formhór na dtithe ag dul ar ais i gcroí cónaithe i nDún na nGall agus Maigh Eo?
Comment on this
An bhfuil Colm Mac Eachmharcaigh ag fáil an tacaíocht atá uaidh dá ról ó na húdaráis áitiúla agus Údarás na Gaeltachta i leith na dtithe sin agus an luas a chur faoi athchóiriú agus cur isteach ar dheontais agus a leithéid? An bhfuil aon bhac ag teacht chuige atá ag cur srian ar an obair sin?
Comment on this
Níl aon bhac ann. Tá comhoibriú iontach ag tarlú idir mé féin, na comhairlí éagsúla agus an t-údarás.
Comment on this
An measann Colm Mac Eachmharcaigh go bhféadfaí níos mó ná 200 teach in aghaidh na bliana a thabhairt isteach go dtí croí cónaithe agus an próiseas athchóirithe sin?
Comment on this
Níos mó daoine a spreagadh. Sin an rud a luaigh mé cheana. Tá sé an-éasca teach a fhágáil folamh le blianta. Tá roinnt daoine nach bhfuil ar an eolas faoin ngéarchéim tithíochta sa Ghaeltacht. B'fhéidir nach bhfuil siad anseo.
Comment on this
An feachtas eolais agus feasachta atá i gceist ansin nó níos mó deontas nó fostaithe? Céard é tuairim Cholm Mhic Eachmharcaigh air sin go beacht?
Comment on this
I mo thuairim, b'fhéidir gur cóir níos mó cumhachtaí a bheith ag na comhairlí nó an Rialtas brú a chur ar na daoine seo. Níl na huirlisí ann faoi láthair.
Comment on this
Táimid ag féachaint ar reachtaíocht agus dlíthe a chur i bhfeidhm nó níos mó ó thaobh pionós a chur ar dhaoine a bhfuil teach fágtha ar lár acu. An bhfuil aon duine eile ag iarraidh teacht isteach ar an gceist faoi thithe folmha?
Comment on this
Not all vacant houses are available. There is a normal market churn as well. The level of vacancy across the country, both residential and commercial, has been reducing in all areas - to varying degrees across areas. That has a lot to do with the availability of this incentive, along with other incentives, plus the sticks that are available to us. The policy on derelict sites, the derelict levy and the derelict tax is moving as well. The derelict tax applies to towns with a certain threshold. We need to keep an eye on that in terms of the more rural areas. What is excellent, and Mr. Mac Eachmharcaigh has been very supportive of it, is that most local authorities have done road shows, have been meeting communities and have raised the profiles through the local councillors of the availability of the grants. I think that impact is to be seen in towns, villages and rural areas throughout the country. Officials from Donegal County Council are here. They are the superstars in relation to the croí cónaithe grant. We are all doing what we can. It is the combination. I would keep an eye on the derelict sites tax.
Comment on this
Leis sin, cuirfidh mé clabhsúr leis an seisiún seo. Beidh litir ag dul ón gcléireach go dtí na húdaráis áitiúla ag lorg an eolais bhreise sin a tháinig chun cinn le linn an chruinnithe agus muid ag súil lena fháil ó na húdaráis áitiúla. Gabhaim buíochas leis na finnéithe ar fad as ucht an phlé fhiúntaigh agus thairbhigh a bhí againn leo inniu. Gabhaim buíochas leis na comhaltaí freisin. Cuirfidh mé clabhsúr leis an seisiún seo. An aontaítear leis sin? Aontaítear.