den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist aici (a) go leathnófaí Rialacha na Roinne i leith buncháilíochtaí múinteoirí Gaeilge sna pobalscoileanna chuig gach scoil/coláiste den chóras iarbhunscoile (b) go bhfógróidh a Roinn nach n-aithneofar feasta mar mhúinteoirí Gaeilge ach iad siúd a bhfuil oiliúint shásúil i múineadh an dara teanga faighte acu mar chuid dhílis de cibé cúrsa Teastais Múinteoireachta atá bainte amach acu (c) go n-éileoidh a Roinn feasta go mbeidh oiliúint shásúil i múineadh tríd an dara teanga ar fáil mar chuid den Ard-Teastas san Oideachas agus go mbeidh a leithéid, ar a laghad, riachtanach dóibh siúd a bheidh ag múineadh trí Ghaeilge agus (d) d'fhonn timpeallacht na scoileanna a bheith mar chabhair ag múinteoirí na Gaeilge, go mbeidh teagasc ar fáil do mhúinteoirí i gcoitinne sna cúrsaí éagsúla oiliúna, agus trí chúrsaí inseirbhíse, i modhanna cuí chun tacú le múinteoireacht na Gaeilge, mar shampla, tríd an gceol.

16. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhféachfaidh sí chuige go dtabharfaidh an córas monatóireachta cruinneolas don Roinn agus don phobal faoi líon na ndaltaí atá ag déanamh lán-chúrsa Gaeilge de réir rialacha na Roinne agus atá ag dul go dáiríre faoi na scrúduithe poiblí.

17. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta a chinntiú go mbeidh aon trealamh ríomhaireachta a chuirfear ar fáil feasta do scoileanna ar chostas an Stáit, in oiriúint d'úsáid na Gaeilge agus lena úsáid trí Ghaeilge.

23. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta a chinntiú go mbeidh ábhar amháin ar a laghad, de bhreis ar an nGaeilge, á mhúineadh trí Ghaeilge i ngach bunscoil agus iarbhunscoil sa tír.

25. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist aici, ó thaobh an tríú leibhéal den chóras oideachais, go nglacfaidh a Roinn tosaíocht i mbunú aonaid pleanála, ar a mbeidh ionadaíocht ag a Roinn, ag an Údarás um Ard-Oideachas, ag Comhairle Náisiúnta na gCáilíochtaí Oideachais, ag Bord na Gaeilge agus ag Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, de bhreis ar na hinstitiúidí tríú leibhéal féin, chun soláthar sásúil de chúrsaí trí Ghaeilge a chur ar fáil.

33. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist aici go seolfar dhá chineál cúrsa inseirbhíse do múinteoirí Gaeilge (a) cúrsaí 4-5 lá sa mhodheolaíocht agus (b) cúrsaí athnuachana sa Ghaeilge féin a mhairfeadh i bhfad níos faide ná sin.

40. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist go ndéanfar leasuithe ar shiollabais na Gaeilge sna hiarbunscoileanna in am don scoilbhliain 1989-90 chun féachaint chuige— (i) go mbeidh cumas fónta i labhairt na Gaeilge ar a laghad ag gach dalta ar fhágáil na scoile dó/di; (ii) go mbeidh aitheantas á thabhairt don réimse leathan daltaí atá ag freastal ar an iarbhunscoil sa lá atá inniu ann, mar shampla, daltaí a bhfuil sé i gceist acu leanúint ar aghaidh go dtí oideachas ar an tríú leibhéal, daltaí a fhágann an córas ag aois a 15, daltaí sa Ghaeltacht agus i scoileanna lán-Ghaeilge, daltaí a bhfuil luí acu le hacadúlacht agus daltaí nach bhfuil, daltaí cathrach agus daltaí tuaithe; (iii) go mbeidh na cúrsaí léinn agus na modhanna teagaisc oiriúnach chun (i) thuas a bhaint amach, agus go mbeidh siad tarraingteach agus éifeachtach do na daltaí ar a bhfuil siad dírithe, i bhfianaise (ii) thuas; (iv) go mbeidh na scrúduithe agus na modhanna monatóireachta eile ag feidhmiú chun leas na n-aidhmeanna thuasluaithe; agus (v) go gcuirfear réamhoiliúnt agus oiliúint inseirbhíse ar fáil do mhúinteoirí a chuirfidh ar a gcumas feidhmiú go héifeachtach sa chóras leasaithe.

42. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí chun siollabais Ghaeilge do na scoileanna náisiúnta agus na hiarbhunscoileanna a chomhordú d'fhonn leanúnachas a chinntiú ó aois a 4 go haois a 18.

47. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist aici na rialacha a athrú ionas go mbeidh sé riachtanach do gach mac léinn i gcoláistí oideachais lán-chúrsa sa nGaeilge a dhéanamh gach bliain den chúrsa agus caighdeán sásúil ann a bhaint amach; agus an ndéarfaidh sí cén bhliain a gcuirfear tús leis an riail nua seo.

48. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta ó thaobh mhúineadh na Gaeilge de go leagfaí síos aidhmeanna cinnte grádaithe insroichte do gach bliain tríd an dá chóras, bunscoil agus iarbhunscoil, d'fhonn a chinntiú go mbeidh bunchumas cumarsáide ar a laghad i labhairt na Gaeilge, ag daltaí uile an Stáit.

50. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sé i gceist aici go lorgófar caighdeán lán-inniúlachta sa Ghaeilge ó iarrthóirí ar áiteanna sna coláistí oideachais sa bhliain 1989/1990.

51. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta anois siollabais Ghaeilge a chur ar fáil do na gnáthscoileanna náisiúnta a fhreagródh don timpeallacht ina maireann na daltaí.

52. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta a dhearbhú go poiblí go bhfeidhmeoidh a Roinn le mórdhúthracht bhreise d'fhonn a chinntiú go mbeidh bunchumas cumarsáide ar a laghad i labhart na Gaeilge ag daltaí uile an Stáit agus go mbeidh a Roinn freagrach i leith fheidhmiú an pholasaí seo.

58. D'fhiafraigh

den Aire Oideachais an bhfuil sí sásta buan-aonad pleanála agus monatóireachta a bhunú a bheadh freagrach do Rúnaí na Roinne agus a mholfadh pé leasuithe ba ghá chun aidhm an pholasaí faoi labhairt na Gaeilge a bhaint amach agus ag a mbeadh gléas éifeachtach monatóireachta.

Tá sé ar intinn agam freagra a thabhairt ar Cheisteanna 2, 16, 17, 23, 25, 33, 40, 42, 47, 48, 50, 51, 52 agus 58 le chéile. Tugaim faoi ndeara go bhfuil na ceisteanna sin go léir bunaithe ar éilimh a dhein Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge leis an Aire sa phlean a d'ullmhaíodar tamall ó shin.

Phléigh an tAire an plean seo le lucht na Comhdhála le déanaí agus chuir sé in iúl dóibh go bhfuil sé sásta na moltaí i gcoitinne a chur i bhfeidhm de réir mar is cuí áit nach bhfuilid i bhfeidhm cheana féin. Go ginearálta, tá na moltaí ag teacht le polasaí na Roinne faoi láthair. Ar bhealach, is é sin freagra ar na ceisteanna a cuireadh ach is féidir liom tagairt do na poinntí ar leith de réir a n-ord sa phlean ag an gComhdháil. Glacaim leis gurb é bunchumas cumarsáide an chéad chuspóir ba chóir a bheith le múineadh na Gaeilge.

Maidir le pleanáil, tá meitheal oibre sa Roinn, a bhfuil ionadaíocht air ó bhrainsí éagsúla na Roinne, i leith cur chun cinn polasaithe faoin nGaeilge. Tá comhchoiste ann freisin idir an meitheal oibre sin agus Bord na Gaeilge agus tá fochoiste ann den gcomhchoiste úd chun pleanáil a dhéanamh i leith scolaíochta trí Ghaeilge.

Tá Rúnaí na Roinne ceapaithe ag an Aire cun polasaí i leith na Gaeilge a chur i bhfeidhm. Beidh sé faoi cúram ag an Rúnaí polasaí Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge a cur chun cinn.

Ó thaobh líon na ndaltaí ag déanamh lánchúrsa Gaeilge de réir rialacha na Roinne, bunaítear eolas na Roinne ina thaobh sin ar dhearbhú foirmeálta na scoileanna.

Beidh ceist riachtanais na scoileanna Gaeltachta agus na scoileanna lán-Ghaeilge agus freisin an gá go bhfreagródh an siollabas do thimpeallacht na ndaltaí dá gcur san áireamh ag an gCoiste um Aithbhreithniú Curaclam na Bunscoile atá ag obair leo faoi láthair.

Nuair bhí an siollabas nua don Teastas Sóisearach dá ullmhú, tugadh treoracha soiléire don gcoiste siollabais faoi chomhordú le siollabas Gaeilge na bunscoile. Maidir le haidhmeanna cinnte grádaithe insroichte, tá sé seo lárnach don siollabas nua don Teastas Sóisearach agus beidh sé ina n-aigne freisin ag an gCoiste um Aithbhreithniú Curaclam na Bunscoile. Mar is eol do chách anois, tá siollabas nua Gaeilge don dTeastas Sóisearach nua fógraithe anois do na scoileanna iarbhunoideachais le tosnú an bhliain seo chugainn. Is é cumas cainte agus cumarsáide a bheidh mar phríomhaidhm i gcumadh na siollabas go léir. Tá sé i gceist cúrsaí inseirbhíse a chur ar fáil le deimhniú go bhfuil tuiscint cheart ar na siollabais nua ag múinteoirí.

Tacaíonn an Roinn áit is féidir é le scoileanna chun go múinfear ábhair trí Ghaeilge.

Tá grád C ar pháipéar onóracha na hArdteistiméireachta riachtanach le haghaidh an chomórtais iontrála do na Coláistí Oideachais, maraon le pas ag scrúdú béil. Is gá go ndéanfadh gach macléinn sna Coláistí Oideachais cúrsa proifisiúnta Gaeilge d'fhonn iad a ullmhú le teagasc na Gaeilge agus le teagasc trí Ghaeilge sa bhunscoil.

Tá na cáilíochtaí acadúla atá riachtanach do mhúinteoirí Gaeilge i scoileanna cuimsitheacha agus i ngairmscoileanna ar aon dul i gcoitinne leis na cáilíochtaí i bpobalscoileanna. I gcás meánscoileanna is í an Chomhairle Chláraitheachta, eagras neamhspleách atá curtha ar bun go reachtúil, a leagann síos na cáilíochtaí atá riachtanach chun clárú mar mhúinteoir.

Tuigtear go bhfuil aonad amháin san Ard-Teastas Oideachais ar fáil trí Ghaeilge sna Coláistí Ollscoile faoi scáth Ollscoil Náisiúnta na hÉireann.

Bíonn aithbhreithniú leanúnach ar sholáthar cúrsaí tríú leibhéal trí Ghaeilge ar siúl idir mo Roinn-se, an tÚdarás um Ard-Oideachas agus Comhairle Náisiúnta na gCáilíochtaí Oideachais. Bíonn sé á phlé chomh maith i gcomhthéacs pleananna de chuid Bhord na Gaeilge agus, mar a mhínigh mé, tá socruithe ann a chuireann ar chumas mo Roinne dul i gcomhairle leis an mbord ar bhonn leanúnach.

Is féidir le heagraíochtaí eile ar nós Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge a mbarúla a chur in iúl do cheann ar bith de na dreamanna atá agam.

Measaim gur leor na socruithe seo agus nach gá aonad foirmeálta mar a luaitear sa cheist a chur ar bun.

Cé nach dtugann an córas feidhmithe i ngach ríomhaire an "síneadh fada" san áireamh, tá bogearraí chuí ar fáil leis an áis seo. Mar sin, beidh aon trealamh ríomhaireachta a chuirfear ar fáil feasta do scoileanna ar chostas an Stáit in oiriúint lena úsáid trí Ghaeilge.